publicaties

*** Het boek 'De Gruyters Snoepje van de Week' is verkrijgbaar bij Boekhandel Heinen in de Kerkstraat Den Bosch, en bij de auteur Paul Kriele telefoon: 073-6910020. Daar kunt u ook informatie over de overige - inmiddels uitverkochte - boeken verkrijgen.
email: paulkriele@planet.nl]

Promotieboekje ORVA [1983]*

Het promotieboekje van de ORVA geeft in korte fragmenten een beeld van het werk van de zieken -en bejaardenomroep van de Omroep Reinier van Arkel, zoals die oorspronkelijk heette. De ORVA is opgericht in 1959.
De uitgave werd in eigen beheer in december 1983 gerealiseerd.

Historisch Jaaroverzicht ORVA [1985]*

In december 1985 presenteerde de ORVA-ziekenomroep een chronologische aaneenschakeling van feiten en belangrijke gebeurtenissen in de geschiedenis van het bestaan van de lokale Bossche ziekenomroep. In dat overzicht staan ook de oprichters en achtereenvolgende voorzitters vermeld.
Aanleiding voor de uitgave was het 25-jarig bestaan van de Bossche ziekenomroep, opgericht op 9 november 1959.
De illustraties zijn van Toon van Haren.

Stadsgezichten [1988]*

ISBN 9080052116 1988 Uitgave door Paul Kriele/Aart van Woensel Drukkerij Van Gerwen. Oplage in twee drukken 2750.

Een uitgave gerealiseerd in samenwerking met Ton Hurkmans, bedrijfsleider van de voormalige boekhandel Mosmans en tekenaar/docent Aart van Woensel.
Via vertellingen krijgt de lezer een kijkje in het werk en de vrije tijd van vijftig Bossche plaatsgenoten.

Ondermeer: ds.Nico van den Akker, sportverzorger Pierre van den Akker, bisschop Jan Bluyssen, burgemeester Gerrit Van de Ven, oud-wethouder en voorzitter regentencollege Godshuizen Ferd. van den Eerenbeemt, gemeentevoorlichter en burgemeester van Vlijmen Jan van Greunsven.

Bekende stadsfiguren: Janus- Kiep- Borghs, Daan Houdijk [kleinzoon van draaiorgelman Daan Heesbeen], transport ondernemer Harry Beekwilder , 'Moeder Truus' Bosmans, koetsier Sjefke Burg, exploitant van de Raadskelder Pietje Hendrix.

Winkeliers: Marietje van der Ven-Boelens, Gientje Spiero, juffrouw Marie Hemming, bloemist Willem Henderson, Mientje Wetzer en Marie [Verboom-]Valentijn.

Sport: Harry van den Meerendonk [BVV], Toon Beks [Quick] en Cees de Kort [secretaris Wilhelmina] enWielrenner Gerrit Schulte,

Stadsredacteur en revueschrijver Niek de Rooy en Guillaume Thelissen [schrijver carnavals revues].

Fietsenbewaker Andries Beekwldier, muziekschool directeur/dirigent Marinus Ogier, brugwachter en baggerman op de Binnendieze Klaas Zwanenberg. De laatste boer in de binnenstad: Vic van der Wielen en als allerletste: den Urste Boer den Beste Gé Rovers.

Ge kunt me nog meer vertelle.... [1989]*

ISBN 9080052124 1989 Uitgeverij Boekhandel Mosmans Drukkerij Van Gerwen Oplage 1900

'Ge kunt me nog meer vertelle...' [1989] is een uitgave die in samenwerking met Ton Hurkmans tot stand kwam. De illustraties [aquarellen in kleur] zijn van frater Vincenzo/Jac de Kok en de tekeningen van Jan Loosveld.
De rubrieksgewijze inhoud: straatleven 'hoeren, moord en doodslag', fietsenbewakers, volksbuurten [de Pijp], Den Bosch als garnizoenstad, tuinen ten toon, scholen ['van onder wijzer en van boven mees- ter'], Bossche burgemeesters, de Parade en de St.Jan, 'vrijen en flaneren, verteren en musiceren', verdwenen beroepen en 't eerste gas en de eerste radio/tv.

De Gruyters Snoepje van de Week [1992]*

ISBN 9080052132 1992 Uitgeverij Bastion Oranje Drukkerij Van Gerwen. Oplage 5.000.

Na jaren van onderzoek verscheen in oktober 1992 het dikke album over de Bossche koffie en theefabrikant De Gruyter. Dankzij gesprekken met een zestigtal voormalige DG-medewerkers kon inzicht worden gegeven in de opkomst, de bloei en de teloorgang van een Bosch' imperium.

In acht kleurenkaternen wordt een beeld gegeven van het onroerend goed, het Snoepje van de Week, 100 jaar De Gruyter [1918], artikelen en verpakkingen, koffie en thee, tegel tableaus, transport en bezorgdienst en de reclame waardoor het bedrijf vermaard was.

Vierenzestig interviews met oud - De Gruytermedewerkers van hoog tot laag geven het boek een persoonlijke inslag. De gesprekken zijn geplaatst temidden van het historisch verloop, vanaf de oprichting in 1818 totdat in1976 'het doek valt'.
De bijlagen geven inzicht in de stamboom van de familie De Gruijter, en het zakelijke aspect, omgezet in cijfers over personeelsbestand en omzet.

Tommies D-day [1994]*

Tommies D-day is de titel van de revue die in october 1994 werd opgevoerd en het boek dat op 27 october 1994 verscheen.
Het een was een herdenking van de bevrijding van 's-Hertogenbosch, het boek vormt een geschenk aan de toen vijftigjarige Tom Odems die bovendien 25 jaar aan Theater aan de Parade was verbonden.
Het vriendenboek is rijk geïllustreerd en chronologisch aangevuld met foto's en nieuwsfeiten over vijftig jaar 's-Hertogenbosch en bijna twintig jaar schouwburg.

De presentatie van het boek gebeurde op die 27ste october, Odems geboortedag, na afloop van de revue Tommies D-day.
De inhoud: Een verzameling van 32 gesprekken met [oud-] collega's, onder wie Fons Bruijns, Luc van Gent, Jan Knopper, Jan van der Putten, Jan Reijs en Reg ten Zijthoff, met impressario's, regisseurs en artiesten: Jan Vis, Jacques Senf, Eddy Habbema, Bill van Dijk
de architect Ben Kraaijvanger, zakenlieden: Jes van Rixtel, Cas Meijer en Dirk Lips en de oud-filmoperateurs /bioscoopdirecteuren Rudie en Julia Bakker-de Nijs, Ton Vugs en Bert Boonstra, en de gemeentelijke functionarissen Cees de Kort en Peter de Leeuw.

Een gedenkalbum uitgebracht kort voor het 75-jarig bestaan van het Rosmalense [wegen-]bouwbedrijf Heijmans in 1998, op initiatief van oud-directeur en voormalig voorzitter van de Raad van Bestuur: Theo Heijmans.
De inhoud: De historie van het in 1923 door Jan Heijmans opgericht bedrijf en zeventig gesprekken met vrienden, relaties en oud-medewerk[st]ers.
De kandidaten voor de gesprekken zijn geselecteerd door een redactiecommissie bestaande uit: De oud-voorzitter van de Raad van Bestuur Ton van den Elzen, Jan Cooijmans, voormalig secretaris van directeur Jan Heijmans en de Raad van Bestuur en Harrie Jacobs, voormalig Hoofd Personeelszaken.
Onder de relaties bevinden zich ir. L.Lievense, oud-commissaris mr. Emanuel Sassen en voormalig burgemeester van Rosmalen Jan Molenaar, oud vakbondsbestuurder Henk Schellekens, tevens vriend van Jan Heijmans en oud hoofdonderwijzer Martien der Kinder- en en zestig [oud-]medewerk[st]ers onder wie Jo en Nol van Lith en Herman Govers [hoofd huishoudelijke dienst] en Kee van Rosmalen -Eijssenbrandt, de weduwe van Leo van Rosmalen, een van de medewerkers van het eerste uur.

'Zestig jaar Pius X- school', is een gedenkboekje uitgegeven vanwege de opheffing van de functie van de voormalige lagere school aan de Aartshertogenlaan in Den Bosch.
Die opheffing was tevens aanleiding om een reünie [2 november 1997] te houden.
In een met veel klassefoto's en fraterportretten geïllustreerd boekje komt chronologisch en door onderwijzers en oud-leerlingen verteld, de geschiedenis van de school ter sprake.
Onder de personages bevinden zich ondermeer Cor Evers en Piet Knoers, de architecten van de in 1936 gebouwde school,
de fraters Arnoldino [Jo Cuppen], Bosco [Antoon van den Boom], Cornelio [Piet Cornelissen], Lucidius [Ton Pijnenburg] en de onderwijzers Kees van Beurden, Nel Nieuwenhuizen, José Evers-Ooms, Jan den Oude en oud-leerling Hennie Schriemer.

Verdwenen Stadsgezichten [1998]*

'Verdwenen Stadsgezichten' is een in januari 1998 uitgegeven boek over de verdwenen Bossche middenstand onder wie: kappers & kruideniers, koffiebranders & confisseurs en winkeliers in koloniale waren.

Het boek bevat ook gesprekken met cafébazen, sigarenmakers en hoteliers. Verder staan erin: zwervers [Jan van der Maat en Tonny van Wijngaarden], de fraters van Tilburg en de broeders van Dongen [ook weeshuisjongen Chris Doll], circusdirecteuren [Fé van Meerwijk en Martin Vugts], pandjesbaas [Piet Kersten].

Speciaal aandacht krijgt de Bossche homoscene met niet eerder gepubliceerde gegevens over het leven van de rijke kolenboer Piet Kersten en zijn vriend Hans van Andel, het eerste Bossche gaycafé: de Milord-Bar en interviews met kroegbaas Piet Melis [Milord-Bar en Chez Nous], nichtenmoeder Ans van Veggel, Joop van Zantvoort [De Koets, Chez Nous en Caroussel] en de 'Bossche Zangeres Zonder Naam' tevens postbode Hans van Haaren.
Op cultureel gebied passeren de verdienstelijke Bosschenaren Antoon Bouman, Christ le Blanc, Piet Duys en Kees Meijer de revue.
Het 224 pagina's dikke boek bevat 320 foto's en tekeningen gemaakt door: Jan Bouman, Jan van Hoek, Jan van Grinsven, Jan Loosveld, Kees Meijer, Cor Versteeg, frater Vincenzo / Jac de Kok en Martin Vugts.
Het album is speciaal opgedragen aan het echtpaar Gijs en Frieda Bouman-van Alem, dat in november 1997 hun vijftigjarig huwelijk vierde.

Joep Chappin is de titel van het vriendenboek dat de voormalige directeur van Autobedrijf Van den Udenhout op 6 januari 2000 werd aangeboden. Het album bevat 32 interviews met familie, vrienden en relaties.

Joep Chappin was van februiari 1968 in dienst bij het Bossche autobedrijf, aanvankelijk als directeur autolease: Avalinos, sedert 1980 als algemeen directeur. Het ontwerp en de procedure rond de realisatie van de nieuwe showrooms voor Audi en Volkswagen aan de Balkweg - gereed juni 2000 - was een van zijn laatste klussen.
In het boek wordt de hoofdpersoon gekarakteriseerd met zijn warme uitstraling, zijn talrijke initiatieven op promotioneel gebied, zijn inzet voor de stad 's-Hertogenbosch, met name toeristische evenementen. Zijn inzet voor het Vughtse gilde St Barbara en St.Sebastiaan worden expliciet genoemd.
Als enige kanttekening in die schetsen wordt Chappins' drukke agenda genoemd, wat hem wel eens humeurig kan maken.
Naast de interviews is ook een korte historie van het autobedrijf opgenomen, een onderdeel dat door de talrijke foto's nog eens wordt versterkt.
Uitgegeven in opdracht van de directie van Autobedrijf Van den Udenhout, door Uitgeverij Bastion Oranje. Realisatie Drukkerij Van Gerwen Den Dungen, januari 2000.

*Noot Uitgeverij Bastion Oranje Alle boeken en publicaties zijn verschenen bij uitgeverij Bastion Oranje.
= Stadsgezichten'. [1988] werd in eigen beheer uitgegeven samen met Ton Hurkmans van, toentertijd, Mosmans, later Bruna en Aart van Woensel.
= Ge kunt me nog meer vertellen... [1989] was een samenwerking met Ton Hurkmans [ Mosmans/Bruna].
= De Gruyters Snoepje van de Week [1992] was een uitgave in eigen beheer en verschenen bij Bastion Oranje.
= Tommmy's D-day [1994] was een initiatief van de personeelsvereniging c.q. directie van Schouwburg Casino [Theateraande Parade] en een uitgave van Bastion Oranje.
= Den Heijman [1997] was een persoonlijk initiatief van Theo Heijmans en een uitgave van Bastion Oranje.
= Verdwenen Stadsgezichten [1998] was een uitgave in eigen beheer via Bastion Oranje.
= Joep Chappin [2000] was een in opdracht van de directie uitgegeven vriendenboek voor deze directeur van Autobedrijf van den Udenhout en een uitgave van Bastion Oranje.

Onderstaand verhaal is voorjaar 2004 gestuurd naar Ed Schilders de redacteur van de rubriek 'In het Web gevangen' in het Brabants Dagblad [pagina 2,onderaan]. Daarin komen veelal oude liedjes en gezegdes ter sprake.
Bovendien beheert Schilders de site www.Cubra.nl die onderstaande reactie als 'Bossche herinneringen -Paul Kriele' opnam.

Ik weet eerlijk gezegd niet waar ik moet beginnen.

Uit de tijd van mijn werk bij de Orva-seniorenomroep [1978-1984] nam ik in de gesprekken met zieken en senioren liedjes op.

Daar zijn liedjes die grootmoeders zongen met bijv. een kleinkind op d’r schoot of liedjes die onder het werk werden gezongen om de tijd te verkorten.

Er zijn de straatliedjes waaronder de waarnemingen van dorpelingen die naar de stad kwamen bijv.: ‘Op de Hoge Steenweg aangekomen wat zag ik daar goddome, P.de Gruyter staan, en voor het raam zag ik ook de reclame staan en de boter is goedkoper en ook het kindermeel ..

Of de nieuwsliedjes gezongen van de zgn. eencentsblaadjes. Die werden verkocht en uitgedeeld waardoor het nieuws zich verbreidde. Bijv. over de moord in Udenhout, of over Het stel dat van de toren in Raamsdonksveer sprong of ‘De bende van Oss’.

Deze liedjes zitten in een verzameling waar ik nog uit put voor de cursus Boschlogie getiteld ’Stadsgezichten’.

Uit die ORVA-tijd dateert de samenwerking met voormalig[?] tandarts Ben Hartman uit Schijndel die deze [voor hem provinciale] liedjes verzamelde.

Grootmoedersliedjes, straatliedjes en een-centsblaadliedjes waaronder ik ook de smartlappen reken zoals: ‘Achter de muur van het ouwe kerkhof’ etc. Of: 'Sergeant geef je rommeltje maar hier..’ [liedje gezongen door Janus-Kiep-Borghs] uit de carnavalsperiode.

Die grootmoedersliedjes staan vastgelegd in liedschriften, die je soms tegenkwam bij kleindochters die deze omaschriften hadden bewaard.

Dan zijn er de voetballiedjes van allerlei Bossche clubs [straat- c.q. wijkteams], zoals De Pijp afgekort NiVeMa, afgeleid van de Nieuwe Veemarkt in 1931!

Velocitas van den Vughterdijk en DEVO van het Hinthammerènd...

De laatste club met buurtjongens afkomstig uit de Graafsewijk. Zij kozen als naam voor hun voetbalvereniging: ‘Door Enkele Vrienden Opgericht’.

Toen ze kampioen werden zongen ze: ‘En DEVO die wordt kampioen, daar kunde niks aan doen, daar kunde niks aan doen en DEVO die wordt kampioen...’ etc.

Die voetballiedjes kende onder meer Toon Beks [zoon Paternosteruitbater]. Toon was speler bij FC Quick. Dat elftal voetbalde op ’t Stortje, later sportterrein ’s-Hertogenbosch aan de Hekellaan. Toon zingt het clublied: ’Leve het Bossche Kwiek‘.

Jo Verharen, een kwajongen van de Beurdsestraat [Beurzenkiet], kent nog de meeste voetballiedjes. Hij kan de voetbalclubjes zo uit zijn mouw schudden: Roda, Recht op het doel af, en de club Longa van ’t Zand.

Echtpaar Van der Zanden meergenaamd Jacobussen zongen als revuestel thuis, bij feestjes en in revues. Hij was portier bij De Gruyter aan de Veemarktkade. Deze saxofoonkoning speelde ook in Bossche soirees en danssalons.

Ook wijlen mevrouw Verhagen-Kemps uit Schijndel, haar zoon Henk Verhagen zit een bekend Schijndels folkloreorkest/ zangclubje, heeft een liedschrift, of is het haar geheugen dat haar zo helder bij staat..? Henk en Lidy de Haas [als ik het me goed herinner] hebben van Henks grootmoeder [Verhagen-Kemps] vele liedjes overgenomen/ doorgegeven.

Van der Zanden en Kemps zongen over de Pinda Chinezen die in de vooroorlogse crisistijd in het straatbeeld verschenen: ’Pinda pinda, pinda lekka, als je maar twee centen hebt. etc.

Er zijn ook nog de revueliedjes van de drie H’s: Herman Moerkerk, Hein Wertenbroek, en.. en van de miskende Guillaume Thelissen . Deze schrijvers stelden in liedvorm ook de plaatselijke politiek aan de kaak. Daar is in jaren niets aan veranderd.

Bijv. het aanbrengen van verkeerspaaltjes –en tekens, nav van het nemen van verkeersmaatregelen [rond 1920..], schreef Thelissen daar een revueliedje over.

In die geest pakte later [vanaf 1935] Niek de Rooy de draad als revueschrijver weer op.

Ook politiek getint waren de liedjes van Franske Vossen, oud vakbondslid en ober. Frans zong over de ‘Blauwe kneup’, zoals de Drankbestrijdersbond werd genoemd. .‘Wij als school jongens gingen de straat op en zongen daarover in optocht en over de politiek:

‘Wij zijn allen dappere knapen etc

Stemt allen op Lijst 50, dat doet toch iedereen …’

Eind 1800 mochten, na een periode van uitbraak van epidemieën, muziek, kermissen en ook rondtrekkende ambachtslieden, weer terugkeren voor hun nering in de stad. Dat verbod was bedoeld om besmetting te voorkomen.

De orgels gingen, na een gemeentelijk besluit, weer spelen. Ook daarover is een lied gemaakt.

De huidige revues en musicals brengen teksten uit het lokale leven. Ook zie je clubjes en koren opdoemen die bijv. bij feestjes en rond carnaval optreden. Zij zoeken vaak hun repertoire uit oude [smartlappen] melodieën .

Zo liggen er in tal van kasten nog boekjes waarin de plaatselijke geschiedenis staat vastgelegd.

Antwoord aan verzoek van redacteur Ed Schilders op diens vraag over het bestaan van een liedje over Janus Borghs.

Terug naar home

Promotieboekje ORVA [1983]*

Historisch Jaaroverzicht ORVA [1985]*

Stadsgezichten [1988]*

De Gruyters Snoepje van de Week [1992]*

Tommies D-day [1994]*

Verdwenen Stadsgezichten [1998]*

===================================

© paul kriele 1983-2000/augustus 2003/ september 2004.