Oneerbiedig gezegd heetten de openbare toiletten in de volksmond pissoirs. Dat ook dit straatmeubilair met zijn tijd meegaat is te zien op de Parade waar ondergrondse, zelfreinigende, toiletten zijn geplaatst die in de weekeinds naar boven worden gehaald. Dat fenomeen is een antwoord op het wildplassen.
Voor stations klik op station
Pissoirs
link naar stations: klik op station
---------------------------------
Op woensdag 30 oktober 2002 viel me een bericht op in het ochtendblad SP!TS als kop ' Plascoach voor schijterds' .Mannen die moeite hebben met passen kunnen een beroep doen op vrijwilligers die bij openbare toiletten worden gestationeerd. Zij helpen mannen hun angst om te plassen te overwinnen. Dat heeft een Duitse psycholoog bedacht . Deze Hammelstein berekende dat 6 % van de mannen een plasprobleem heeft, een stoornis die al in de puberteit moet zijn ontwikkeld en iets te maken heeft met afmetingen van de penis.
De reclame is ook al doorgedrongen tot de wereld van de wc' s. Play Advertising, een Bosch' reclamebureau, introduceerde reclame op toiletspiegels. Een van de eersten was Grandcafé Sylva Ducis aan de Parade. Inmiddels zijn er tientallen anderen gevolgd.
| foto © Play Advertising | |
De unisextoilet [Bron NRC 19 januari 2002]
De aangef van deze pagina is tegelijk de
actualiteit: ofwel de introductie van de unixesetoilet. Deze nieuwste
ontwikkeling is in Amsterdam [waar niet..?] te zien. Pas bij drie gelegenheden
kan men ' sex-universeel' naar de wc. Onder
andere bij Mme Jeanette in de 1e Van der Helststraat [nabij de
Weteringcircuit ] en café Zouk in de 1e Constantijn Huygenstraat zijn deze
sex-gecombineerde toiletten geïnstalleerd.
Nog aparter is het homotoilet in het loungerestaurant Supperclub.
Daar is een plasroom voor homo' s en eentje voor specifiek hetero's in
gebruik genomen.
| Ze staan gewoon voor paal 't is nie te geleuven ja tegen onze kathedraal 't is niet te geleuven 't is toch geen werk dan zo'n hoge nood pis nie tegen de kerk doe ' t liever in de goot Liedje komt van Cees -Mike Vincent- Vermeulen van de Vereniging 't is nie te geleuven Een wel erg riante krul-wc.
|
Plaatsing
eigentijds sanitair
Een openbare sanitaire voorziening heet
geen wc, geen pissoir en ook geen toilet, het kreeg de naam urilift. Op
de Parade tegenover het paleis van de bisschop, is eind augustus 2001 een
zgn. urilift geplaatst. Het is een urinoir die de grond in kan zakken. Het
kleine ronde ding van ruim 2 meter hoog, wordt alleen in hrt weekeind tijdens de
uitgaansuren automatisch omhoog gehaald. Het zelfreinigend toilet biedt plaats
aan drie staande plassers. Ook in de Karrenstraat, tegenover de Caroussel komt
een urilift.
 |
De urilift zoals die eind augustus 2001 is geplaatst op de
Parade.
-foto © gerard monté, 6 september 2001. |
 |
De aanleiding van deze pagina pissoirs
De aanleiding om aan pissoirs een artikel te wijden,
was dat Utrecht in het voorjaar 2000 bekend maakte de strijd aan te gaan tegen het wildplassen
en ouderwetse krulpissoirs laat plaatsen. De vandalisme bestendige,
eenpersoons pisplaatsen zijn manshoog en dan ook niet voor vrouwen bestemd. Naast de
stalen pissoirs komen er in de Domstad ook meer afsluitbare- automatisch
reinigende-
toiletten te staan.
Den Bosch ging acht jaar geleden ook al de strijd aan tegen
het wildplassen. Defensief, toen het kerkbestuur van de Parochie Binnenstad een hek liet
plaatsen rondom de kathedraal. De aantasting van de kerk haalde zelfs de landelijke media.
En offensief door de gemeente, die dacht het wildplassen in het uitgaanscentrum op te
vangen door op de Parade en het Burg. Loeffplein een toiletcabine te plaatsen. Aan een
overtreding van het verbod op wildplassen zit vanaf die tijd een bon van zestig gulden
gekoppeld.
Het Bossche College van B&W beslist in april 2001 over de kwaliteit van de
binnenstad. Dan is het rapport binnen van de Kwaliteitskring Den Bosch
waarin politie, horeca en Centrum Management vertegenwoordigd zijn.
oude krul-wc In de stad hebben blijkbaar, net zoals in Amsterdam, krul-wc's gestaan. De bekendste is die nabij het station. In of kort na de oorlog zijn deze wc's uit het straatbeeld verdwenen, in ieder geval na de oorlog werd overgeschakeld op de betonnen wc's. Ook deze zijn- in de jaren tachtig- weggehaald omdat ze in onbruik raakten, aanleiding waren voor verkeerd gebruik, of vanwege criminaliteit.
| Het station van E. Cuijpers geopend in
1896. Het had een riant voorplein en was gesierd met een klok die in Romeinse cijfers de
Greenwichtijd aangaf. Delen van de bouw [beeldhouwwerk] zijn overgebracht naar de
omgeving. De leeuwen staan aan de achterzijde. In dit kader gaat het om de krulpissoir: vooraan midden op de foto. De foto uit de collectie van Jo Hendriks dateert van 1902. |
 |
Historie van de waterbakken of pissoirs
Honderd jaar geleden stonden er in de stad 27 openbare wc's. Maar dat waren slechts waterbakken. In 1897 kwam er een echte openbare toilet, een sierlijk huisje van plaatstaal. Een bekende waterplaats bevond zich bij café de Paternoster. Deze openbare wc werd toen ook wel waterbak of pissoir genoemd. De afvoer van de meesten van deze pissors kwam uit op de Binnendieze. De zogenaamde krul-wc, waarmee Amsterdam en nu ook Utrecht bekend staat, was hier een uitzondering.
Ruim honderd jaar geleden loosde elke Bossche inwoner zijn water en wc-afvoer op de Binnendieze. De afwatering van elk huis en ook de openbare toiletten kwamen uit op de Dieze. Pas op het eind van de negentiende eeuw werd in de stad een riool aangelegd. Ondanks het aantal van 27 vond de toenmalige kroniekschrijver Jocris, pseudoniem voor J. Krekel, dat er nog veel te weinig pissoirs waren. Hij schreef: Op verschillende trajecten van een kwartier uurs lopen, was geen gelegenheid aan eene kleine behoefte te voldoen. De chroniqueur beschreef de routes vanaf de Hekellaan over de wallen naar de Vughterdijk. En dan vanaf Sonneveld naar de Markt, waar je nauwelijks een waterbak tegenkomt.
Voor logementhouder J.Goossen van de op de Markt gelegen 'De Gelderse Wagen'- vlakbij de Paternoster- was de openbare watercloset voor zijn café een ergernis. Hij verzocht B&W op 16 mei 1893 de waterbak te verplaatsen, omdat de urine van de naast het keldergat geplaatste wc bij drukte op de Markt in zijn ondergrondse keuken terecht komt, waar de spijzen door de vreeselijk stinklucht bederven en geheel onbruikbaar worden. Het klagen was voor Goossen tevergeefs, want de wc is er blijven staan alhoewel er een paar jaar later een betere voorziening kwam.
De in 1992, vlak voor zijn honderdste verjaardag, overleden Toon Beks, zoon van de toenmalige uitbater van de Paternoster, zei dat de plaatijzeren pisbak dagelijks door de stoom- spuitwagen van de Gemeentereiniging werd schoongespoten. Dan liep het overtollige water vanzelf wel door de roosters op de Markt en de goot weg.
De ingenieur-architect F.M.J. Kerkhof, die pas ruim een jaar nadat Goossen had geklaagd reageerde, stelde een nieuw model, de zgn. krul-wc, voor. Met deze wc zouden ook de klachten van de bewoners van het Loodgieterstraatje [naast Galaxy] over de waterbak aldaar, ondervangen zouden worden. De stadsarchitect erkende, dat de waterbak op de Markt bij gelegenheid van muziekuitvoeringen, markten en kermissen zeer druk gebruikt werd en wanneer velen tegelijk van 't urinoir willen profiteeren het gebruik in misbruik, overslaat, doordien alle hoekjes in de nabijheid alsdan benuttigd worde.' Het model van Kerkhof leek veel op de Amsterdamse krul-wc en was bovendien uitgerust met een lantaarnpaal. De uitvoering werd begroot op duizend gulden.
| Rechts het Bossche station van E. Cuypers broer van Jan .Cuypers die het Amsterdamse station ontwierp. De ansichtkaart vermeldt als postdatum 16 augustus 1901. |  |
protest tegen krul-wc
Op hun beurt protesteerden op 28 in november 1897 de Marktbewoners, de weduwe J.Wierts, J.A. van Dartel, F.A. Krekel en A.J. Aangenendt tegen plaatsing van de wc voor hun deur. Omdat daarvan: 'een schandelijk misbruik wordt gemaakt en er dag op dag, ja uur op uur menschelijke uitwerpselen worden voortgebracht die de gansche omgeving als 't ware verpesten'. Uiteindelijk werd er op de Markt een nieuwe grotere krul-wc geplaatst, niet meer voor Central, zoals uit de raadsbesluiten blijkt, maar naast het 'Koffiehuis De Paternoster'.
Kerkhof raadde in zijn brief van 18 november 1897 die plek aan, omdat 'eventueele vuile wateren niet meer naar de huizen toe, doch van de huizen af doet vloeien, terwijl de nieuwe plaats het nog meer brengt in de gezichtslijn der policie'. Het toenmalige hoofdbureau stond in de hoek achter de Paternoster. Een jaar naderhand klaagde kroniekschrijver Jocris nog steeds, maar op een andere manier: 'behalve dat de inrichting te wensen overlaat, worden er zinnen in de wc's geschreven en zelfs ingekrast, die bij het lezen 't bloed naar het hoofd doen jagen'.
slot van het liedje
Den Bosch liet de stalen wc's in de jaren voor de Tweede
Wereldoorlog vervangen door huisjes van beton met 'twee standplaatsen'. Dergelijke
standvastige openbare wc's hebben gestaan bij de bushalte naast het station, op de Parade,
de Boschveldweg, het Muntelbolwerk, Jan Heinstraat/Handelskade, op het Schaarhuisplein in
Orthen en op het Wilhelminaplein nabij de brug over de Dommel.Mogelijk zijn het
producten van de werkverschaffing uit de jaren dertig.
 |
Een betonnen openbaar toilet zoals die er
op meerdere plaatsen hebben gestaan: bushalte voormalig station, Boschveldweg, Parade,
Schaarhuisplein in Orthen en op de Geldersedam. -foto © Jo Hendriks, augustus 1994. |
Rond 1990 zijn de betonnen wc's weggehaald om reden van vervuiling en 'openbare zeden'. Eentje is er bewaard voor een museum. Het klagen raakte nimmer verstomd. Het wildplassen is zelfs toegenomen. Vergeleken met de pissoir van honderd jaar geleden kan een éénpersoons toilet, al is hij zelfreinigend, nooit de massa uitgaanders verwerken.
© paul kriele
