St. Jozefhuis

Link naar Nieuwbouwterrein Barten Noord
tussen Westenburgerweg/Graafseweg

De neergang van een voormalig r.k. weeshuis, dat later de kantoren van de Regenten van de Godshuizen werd en waar ook de Bloedbank was gevestigd.
De sloop van dit complex met bewogen historie en de opbouw van een complex met 82 appartementen en 14 stadswoningen te realiseren door het Tilburgse Bouwbedrijf Remmers.

Eerste beton Muntelpoort 27 september 2007

Nieuwbouw Muntelbolwerk, achtereenvolgende bouwfasen

Opgravingen op locatie Josefhuis den bosch, oktober 2006.

Fasen van ontwikkeling nieuwbouw Muntelbolwerk/ den bosch, 7 juli 2006.

De sloop [impressies]

Bezwaren tegen sloop St. Jozefhuis, den bosch, 2 februari 2005.

Weeshuis weg/Muntelbolwerk nieuw den bosch, 1 december 2004.

korte historie van het pand

Eerste diefstal, den bosch, 6 juli 2006

historie van het weeshuis 1859-1972

meer eigentijdse herinneringen van broeder Bosco Arts

Rellen

----------------------------------

Nieuwbouw Muntelbolwerk/ Opgravingen op locatie Josefhuis

Eerste beton 27 september 2007
Wethouder Rodney Weterings stortte op donderdag 27 september 2007 het eerste beton voor de nieuwbouw op de locatie St. Joseph[weeshuis]. Dat pand deed later dienstals kantoor van de Godshuizen en voor de Bloedbank. Deze hoek Muntelbolwerk/Graafseweg wordt ontwikkeld door Remmers Projectontwikkeling uit Tilburg en Steevast VastGoed Makelaars.

Na de ceremonie mochten de gasten vanf een boot over de Aa hun toekomstige woonlocatie bekijken.

In deze hoek worden ook enkele vestingwerken in zicht teruggebracht.

mei 2007

Het leggen van funderingen voor de locatie weeshuis waar iov bouwbedrijf Remmers uit Tilburg woningen en appartementen worden gebouwd.

-- foto's © gerard monté, 25 mei 2007.

zie ook rubriek Nieuwbouw Muntelbolwerk

april 2007

Links: Het terrein tussen de Brede Bossche School [rechts] en het cafetaria De IJsbeer [links net niet zichtbaar] is nu bouwrijp.

Rechts: Hoek Muntelbolwerk /Graafseweg, van de verdedigingswerken is niets meer over.
- foto's © gerard monté, 15 april 2007.

maart 2007

Links: Middenterrein: sloop hoek muur. Midden: aan de kant van de IJzerenVrouw: Resten van een zware muur en de poeren worden opgeruimd. Rechts: sloop muur mbv pneumatische hamer.

Resten van wat ooit de stoere verdedigingswerken waren die behoorden tot de voorwerken [enveloppen en bastions] van de vesting aan de buitenzijde van de Hinthamerpoort wat nu Muntelbolwerk heet.

- foto's © gerard monté, 4 april 2007.

Oktober 2006

Het Muntelbolwerk, links nog net de Munteltuinen zichtbaar. Midden: Muntelbolwerk gezien vanaf Prins Hendrikpark richting Watertoren. Rechter foto: de opgravingen langszij het Muntelbolwerk op locatie Josefhuis. - foto's © gerard monté, 5 oktober 2006.

Hierboven: links nog de opgravingen aan de zijde Muntelbolwerk met Kim Spijkers.
Midden en rechts: het deel nabij de Graafseweg waarbij de stenen muur haaks doorloopt tot onder die weg. - foto's © gerard monté, 5 oktober 2006.

Opgravingen deel zijde Graafseweg. Rechts de muur ter hoogte van de Graafseweg die daar onder doorloopt. - foto's © gerard monté, 5 oktober 2006.

Het middengedeelte van het terrein: de lange muur van het ravelijn met hoek op middengedeelte. - foto's © gerard monté, 5 oktober 2006.

Links: de aansluiting op de lange muur met poeren. Midden: houten palen mogelijk van een kleine brug. Rechts: rieten matten gelegen langs de muur die dienden als versteviging om soldaten te kunnen laten passeren. -foto's © gerard monté, 5 oktober 2006.

Opgravingen aan de zijde IJzerenVrouw en enkele poeren [l. en r.] . Middelste foto: zware poeren [steunberen] langszij de lange muur met op de achtergrond de nieuwbouw op het terrein. - foto's © gerard monté, 5 oktober 2006.*

Enkele goudzoekers met metaaldetectoren bezig op het omgewoelde terrein.

- foto's © gerard monté, 5 oktober 2006.

------------

Nieuwbouw na sloop Muntelbolwerk den bosch, 7 juli 2006.

De grote sloop van de kantoren aan het Muntelbolwerk begint direct na de bouwvakvakantie. Het asbest verwijderingbedrijf Belas uit Uden heeft de afgelopen weken uit cv-ruimten, vanaf deurpanelen en traptreden brandwerend asbest verwijderd. In de bouwvakvakantie haalt sloopbedrijf Verhoeven uit Zaltbommel de pannen van het dak. Die worden bewaard voor hergebruik. Tussendoor vindt er overleg plaats met de BAM voor archeologisch onderzoek, dat in de maand september staat gepland. Tegelijk of kort erop zullen de funderingen aan bod komen. Dat zeggen de projectleiders Jos van Wel en Jos Snoeren van Bouwbedrijf Remmers uit Tilburg. Remmers gaat vanaf eind dit jaar op het terrein 83 flats in carreevorm ontwikkelen en 14 grondgebonden woningen [aan de Aa-zijde]. Op de hoeken daarvan komen de luxe appartementen.
De nieuwe bewoners van het Muntelbolwerk verwacht Remmers in het voorjaar van 2008 te kunnen verwelkomen. Van de week zijn twee bronzen plaquettes uit de oprichting van dit voormalig r.k. weeshuis St.Joseph uit het pand gehaald. Ze keren terug in de tuin van het wooncomplex Antoniegaarde aan de overkant van het kanaal. Ook de historische gevelsteen aan de zijde Graafseweg keert in de nieuwbouw terug.
Woensdagnacht 5 juli 2006 waren op het bouwterrein al de eerste koperdieven actief. Maar de twee jongens van 22 en 23 jaar uit Drunen en Elshout konden door de politie in de kraag worden gevat.

Links: de aankondiging van Bouwbedrijf Remmers van het nieuwe Muntelpoort.
Rechts: de achterzijde van het voormalige weeshuis, na de sloop en na de nieuwbouw als Muntelpoort'. Die indeling heeft een lintbebouwing aan de zijde van de Aa en een carré, zoals nu, aan de binnenzijde en langszij de Graafseweg.

- foto's © gerard monté, 25 juni 2006.

De sloop

midden augustus 2006

Luchtfoto van het terrein aan het Muntelbolwerk/hoek Graafseweg. Vooraan de Aa, daarachter het voormalige St. Josefhuis. Links een deel van de gevelrij Muntelbolwerk en links achter de nieuwbouw Bartjes Noord.
- foto's © gerard monté, 13 augustus 2006.

Zicht op het voormalige St.Josefhuis aan de zijde Muntelbolwerk. Links is nog net een deel van de nieuwbouw Bartjes te zien.
- foto's © gerard monté, 13 augustus 2006.

Hierboven: links doorkijk door voormalige hoofdingang. Midden doorkijk in de richting van de Graafseweg en rechts: doorkijk vanaf de Graafseweg met deel achterbouw. - foto's © gerard monté, 13 augustus 2006.

Hierboven Links: achterzijde van de voorgevel, midden de afgebroken zijde IJzeren Vrouw. Rechts doorkijk vanaf Muntelbolwerk. - foto's © gerard monté, 13 augustus 2006.

begin augustus 2006

Links de voormalige hoofdingang van het St.Josefhuis aan het Muntelbolwerk. Midden nieuwbouw op terrein Bartjes Noord. Rechts: stilte tijdens de bouwvakvakantie met een rustende schop in het veld. - foto's © gerard monté, 7 augustus 2006.

Links: Binnenkant gevel aan de Graafseweg.
Rechts: een 'open lucht trappenhuis'.

-- foto's © gerard monté, 7 augustus 2006.

Inkijk vanaf Graafseweg richting voorgevel. Midden de achterzijde van het tehuis. Rechts inkijk vanaf de Graafseweg richting achterbouw.-- foto's © gerard monté, 7 augustus 2006.

Links en midden: Gesloopte gevelrij aan de zijde IJzeren Vrouw met rechts een deel dat nog overeind staat. Rechts gesloopte gevel aan zijde Graafseweg. -- foto's © gerard monté, 7 augustus 2006.

situatie juli 2006

Zicht op de gevelwand aan het Muntelbolwerk. links zijde IJzeren Vrouw, rechts zijde Graafseweg en midden de voormalige hofdingang met achterin - in zwart/grijs- De Brede Bossche School 'De Graaf'.
-- foto's © gerard monté, 23 juli 2006.

Het front van de voormalige kantoren der Godshuizen aan het Muntelbolwerk. De sloop is in de bouwvakvakantie in volle gang.
-- foto's © gerard monté, 23 juli 2006.

Nog twee overzichtsfoto's van de sloop.
Op de rechter foto staat de Brede Bossche School 'De Graaf' midden achterin.

- foto's © gerard monté, 23 juli 2006.

Links de voormalige Dennenstraat, die heet nu Van Hoftenstraat.

-- foto's © gerard monté, 23 juli 2006.

Begin juli 2006 is begonnen met de sloop van het complex op de hoek Muntelbolwerk Graafseweg. Maar eerst moesten asbestdelen verwijderd worden. Dat gebeurt door Belas uit Uden. Daartoe is een gespecialiseerd team ingezet. Die mannen gekleed in ruimtepakken, werken in min of meer vacuüm gezogen ruimten om de vezels te kunnen opvangen. De traphallen zijn volledig met plasticfolie afgeplakt.

Links: het aanzicht van het Muntelbolwerk, zoals dat er jaren bij stond. Nog even -na de bouwvakvakantie -is er alleen nog kaalslag te zien..

Rechts: de mannen van de 'Nieuwsbank van Barten'. Zij slaan de sloopwerkzaamheden gade en weten ook het laatste nieuws te vertellen.

- foto's © paul kriele, 6 juli 2006.

Bij een rondleiding vertelt Henny Toonen dat asbest veel toegepast werd toegepast in de jaren 70 vooral als brandwerend middel. Dus ook de deuren van de slaapruimten en de slaapkamertjes zijn afgeplakt met asbest. Rond 1979 kwamen er van overheidswege regels voor de verwijdering van asbest.

In de traphallen zijn de maanmannetjes in witte overalls bezig. Zij dragen behalve een witte overall, maskers en ademen via speciale apparatuur. De adem wordt bij tijd en wijlen gecontroleerd op asbestvezels. Eerst kwamen de kleinere cv-ruimten op zolder aan de beurt. vervolgens de grotere.

Na hun werkzaamheden en bij pauzes gaan de mannen via een sluis naar een kleedhok, trekken daar over hun kleding een andere blauwe overall aan en gaan dan naar de douchecellen in een speciale douchecabinewagen.Daar staat ook de meetwagen met Ruud Uyens uit Ulvenhout. Ruud voert regelmatig inspecties uit van de uitgeademde lucht en meet ook de atmosfeer in de werkruimten.
Momenteel- de week van 4-8 juli 2006- worden ook de asbeststrips in de traphuizen verwijderd. De traptreden zijn afgewerkt met een crysotyl asbest. Dat heeft een witte vezel en is minder sterk dan zijn zusje amosyt. De crysotyl wordt toegepast vanwege zijn stevigheid en als brandwerend middel.
Het andere asbest dat zich in het perceel bevindt heet amosyt . Dat dateert van eind jaren 60. Het werd op beplating aangebracht tegen brand In de jaren 70 was het gevaar van asbest in het geheel niet bekend.

Hierboven de diverse vleugels: links binnenplaats met zicht op de Noordkant. Midden de Zuidkop van de kantoren aan de Graafseweg/ hoek Muntelbolwerk en rechts ook de Noordkant door raam vanaf eerste etage gezien. -- foto's © paul kriele, 6 juli 2006.

We kregen wel eens opdracht en lazen voordat we aan de slag gingen in het inventarisrapport dat asbest niet aanwezig was. Maar eenmaal aan de gang bleek onder de plafondplaten toch nog gevaarlijk asbest aanwezig te zijn, zo begint Toonen een reeks van anekdoten te vertellen. En ook de keer dat wij nog mensen in een pand aantroffen.
Meestal zijn dat zwervers maar je schrikt je onderuit. Toen wij hier op een zaterdag begonnen is de politie tussen beide moeten komen omdat een of andere sekte zich in het pand had verschanst. Zij kregen een kwartier de tijd om zich te verwijderen en konden nog net een kruiwagen met wat spullen meenemen.
Vrijdag 14 juli 2006 zal dit traject zijn afgerond, verwacht Henny Toonen uit Uden.

Op het eind van de bouwvakvakantie 2006 is de sloop van de bovengrondse bouw afgerond. Dan moeten nog de funderingen worden aangepakt en al het puin worden afgevoerd.

Hierboven: Van deze containers met puin zijn er al tientallen weggevoerd. Midden een van de vleugels vanuit een smal breed raam op de eerste etage gezien. Rechts: een kantoor op de begane grond. In de jaren 70 is er in het pand brand geweest. Maar bij het herstel en door het aanbrengen van systeemplafonds en muurpanelen was er niets meer van de brandschade zichtbaar. Maar bij de sloop kwamen de brandresten nog eens te voorschijn.. . - foto's © paul kriele, 6 juli 2006.

authentieke deuren uit de jaren 30

In het pand, de meesten op zolder, bevonden zich nog authentieke houten deuren met panelen en origineel hang-en sluitwerr uit de jaren 30. Daarvan worden er acht bewaard en eventueel hersteld. Het zal wel uitdraaien op het namaken door een timmerman, licht Toonen toe. .Ook het origineel hang en sluitwerk zal straks in een van de appartementen worden teruggeplaatst. Ook deze deuren, die tussendeuren waren van slaapzalen en slaapvertrekken, hadden een brandwerende asbestlaag.

In zo'n slaapkamer van anderhalf bij 2-3 meter stond, behalve een bed en een stoel ook een kledingkast van 1.40 hoog en 50 cm diep.

Hierboven: de slaapkamertjes van de weesjongens. Die vertrekken op de zolderverdieping onder de hanenbalken, waren maar anderhalf bij twee en een halve meter in omtrek. Er stond en stoel in, een bed en een kastje van 1,40 hoog bij 50 cm diep. Achter panelen of vanonder vloerplanken of van onder de kastplanken kwamen nog merkwaardige zaken boven water zoals oude kranten en een bul shag van 50 cent.
Het pand heeft ook als verkennershol gediend. Hier enkele regels voor een verkenner die een vriend en broeder is voor allen. 'Een verkenner is trouw Op de eer van een verkenner kun je vertrouwen'.
Rechts een in beeld gebracht bivak.

Hierboven: In de gang zijn cabines gemaakt, waar de mannen van de asbestopruimingsdienst zich kunnen omkleden. Links is nog een plastic folie van de afgeplakte trappenhal zichtbaar. Midden de afgezette /afgeplakte trappenhal. Rechts onder de traptreden bevindt zich Crysotyl dat werd gebruikt omdat het hechtvast en brandwerend is, maar het bevat ook witte asbestvezels. Zo moesten eerst alle trappenhallen van asbest ontdaan worden.

Hierboven: Buiten staat niet alleen een wagen met meetapparatuur er zijn ook douchecabines voor ontsmetting. De meetwagen meet zowel regelmatig de lucht die de mannen van Belas [Uden] uitademen en ook de atmosfeer in de trappenhallen wordt telkens gepeild. De expert hier is Ruud Uyens. Midden: in het pand bevonden zich nog een dertigtal authentiek deuren uit de jaren 30. Achter ervan worden nagemaakt. Ze zijn origineel maar tamelijk beschadigd daarom worden ze door een timmerman nagemaakt en later geplaatst in een van de niruwe appartementen. Ook het hang -en sluitwerk is origineel en blijft bewaard.
Rechts: de balkenzolder waar de slaapzalen en slaapvertrekken waren. Ook op de bovenste verdiepingen waren asbestdelen op deurpanelen en in de kleinere cv-ruimten.

Linken naar asbestverwijderingsbedrijf Belas in Uden: www.belas.nl en naar bouwbedrijf Remmers: www.remmers.nl

Krant uit 1942 met berichtje over vermiste weesjongens

De jongens van het weeshuis werden de paphullen genoemd. Die bijnaam kregen ze omdat beweerd werd dat ze alle dagen pap aten.

In 1942 werden 2 jongens uit het weeshuis vermist. Dat bleek uit een oude krant die een van de jongens in zijn slaapvertrek had verstopt. en nu weer van achter de houten kast te voorschijn kwam. Het artikel in Het Huisgezin, de voorloper van het Brabants Dagblad, noemt twee jongens van 13 en 15 jaar uit '..een internaat aan het Muntelbolwerk..'. Ze bleken al drie dagen vermist te worden.

Onder planken en schotten zat nog meer verstopt, zoals een pakje shag van 50 cent. In de vloer was een speciaal luikje gemaakt om daar spullen in te verbergen. Door het brandgevaar heerste er een rookverbod. Maar er werd -natuurlijk stiekem gerookt De 'Pure Richmond shag' van Louis Dobbelman uit Waddinxveen is daar nog het restant van.

Brand in 1970
In een van de kantoren aan de zijde Graafseweg is in de jaren 70 brand uitgebroken. Deze zalen zijn nog zwart geblakerd. Maar door systeemplafonds en panelen tegen de muren bleven die brandsporen jaren uit het zicht onttrokken. Nu kwamen die zwart geblakerde muren bij de sloop nog even te voorschijn.

Eerste diefstal

Woensdagavond 5 juli 2006 klommen in de avond 2 jongens uit Drunen resp. Elshout van resp. 22 jaar en 23 jaar over de hekken op zoek naar bruikbaar materiaal. Zij dachten wat lood en koperwerk mee te kunnen nemen en dat was al in een kruiwagen klaar gezet. De gewaarschuwde politie heeft hen in de kraag gevat en meegenomen naar het bureau.

Korte historie van het pand [in bewerking]

In 1925 is de bouw van het weeshuis St. Jozef aan het Muntelbolwerk gereed gekomen. Nagetrokken wordt nog het feit dat de aannemer door de bouw failliet is gegaan. Dat feit wordt wel vanuit diverse kanten verondersteld.

Het r.k. weeshuis St.Jozef was een stichting die ressorteerde onder de Godshuizen. De zorgverlening en onderwijs kwamen toe aan de Broeders van Onze Lieve Vrouw van Lourdes, ook wel de Broeders van Dongen [plaats van het provincialaat *] genaamd. In de volksmond werd het St.Jozefhuis ook wel 'het gesticht' genoemd. Een bijnaam die wellicht te maken had met het karakter van het tehuis en de status van de jongens. En de weesjongens werden 'de Paphullen' genoemd, omdat volgens de een er 's morgens pap werd gegeten. De ander - een broeder- zegt dat afgezien dat de jongens dat lekker vonden, de naam is afgeleid van de locatie aan de Papenhulst, waar het weeshuis tussen 1907 en 1925 was gevestigd.

* Provincialaat: Het generelaat stond in Ronse in België. Later -rond 1910- is het provincialaat ovegeplaats naar Dongen.

zorg en onderwijs en muziekopleiding
De broeders verzorgden er weesjongens en de onder voogdij geplaatste jongens. In 1943 zijn de oude mannen verhuisd naar het rk weeshuis aan de Keizerstraat.
De broeders hadden met de jongens ook een voetbalteam samengesteld Stabilitas, die speelde en trainde olv een sportbroeder. Nog meer bekendheid genoot de harmonie Glorieux. Deze harmonie was genoemd naar de oprichter van de Congregatie van de Broeders van Lourdes Modestus Glorieux.
onderwijs
De broeders leidden wel jongensscholen in Vught, maar niet de Bossche scholen, evenmin 'Glorieux', later de Schuur en tegenwoordig de Brede Bossche School 'de Graaf' aan de Graafseweg en de lagere school in de Keizerstraat die in 2000 werd afgebroken.

In 1973 kwam er een einde aan de functie als weeshuis. De verzorging verplaatste zich naar het nieuw gebouwde Jeugdcentrum De Vliert aan de Pater van den Elzenstraat.

In 1975, na een ingrijpende verbouwing, is het complex aan het Muntelbolwerk in gebruik genomen door de Godshuizen. Het pand, dat de naam kreeg Centraal Bureau der Godshuizen, was het hoofdkantoor van de Regenten der Godshuizen. Kantoren, een depot voor het archief, de Bouwtechnische Dienst, de Machine-technische Dienst en het centraal magazijn voor het technisch onderhoud van alle instellingen vonden hier een onderdak.
-------------------------------------------

Uitgebreide historie

Vastlegging van de geschiedenis van het St.Jozefhuis die in vier perioden is te verdelen:

=1856-1869 de tijd waarin een echtpaar de zorg over de mannen en jongens had.

=De komst van de broeders in 1869 markeert de historie die in deze 2e fase loopt tot 1907.

=1907-1925 Weeshuis gevestigd in de verlaten Rijks-Hbs aan de Papenhulst*. De directeurswoning was bestemd voor de oude mannen en het voormalig schoolgebouw voor de jongens. De officiële opening vond op 19 juni 1907 plaats.

* Noot locatie: Vreemd is dat men spreekt van Rijks-Hbs aan de Papenhulst, terwijl wij deze school kennen liggend aan de Hekellaan ofwel Nachtegaalslaantje. Nadere studie in 's-Hertogenbosch Oude ansichten deel 1 1979 [G. Dorenbosch en Kees Spierings/ blz.53] leverde ons de volgende gegevens op. Spierings schrijft over de Papenhulst westzijde[scholenkant].Een foto-onderschrift, dat gaat over het op een twee na laatste gebouw [vóór de Rijksnormaalschool, later Joodslyceum en voor de Sociëteit Casino]: 'Het grote pand rechts met balkon diende tot 1865 tot Stedelijk Gymnasium en op de bovenverdieping was het Provinciaal Genootschap gevestigd. In 1865 kwam er de Rijks-H.B.S., die er tot 1905 verbleef. In 1906 werd het tot St.Jozefgesticht [armen mannen en wezen] als hoedanig het 19 juni 1907 plechtig werd geopend. In 1925 verhuisde dit naar het Muntelbolwerk.'

=1925-1972 nieuwbouw voor het St. Jozefhuis aan het Muntelbolwerk. Daar vond door omstandigheden geen officiële opening plaats.

De eerste uitgave van een gedenkboek dateert van 1930. Dat verscheen rond het eeuwfeest van de Congregatie. Toen was de auteur Willem van Mook. De geschiedenis werd in 1944, voor de tweede maal gepubliceerd en uitgegeven door de Uitgeverij De Glorende Dag. Dat gebeurde naar aanleiding van het 75-jarig verblijf van de broeders van OLV van Lourdes in het Jozefhuis. De publicatie was uitgebreid neerslag van de causerie die broeder Amantius bij die gelegenheid - 30 januari 1944 -had samengesteld. Daarbij kreeg hij de medewerking van archivaris Henri van Rooy.

Feitelijke oprichting
De oprichting van het St. Jozefgesticht, zoals dat tot 1922 heette, gaat terug naar de notulen van de Regentenvergadering van 28 februari 1855. Toen kwam het gesticht in beheer bij het College der Regenten over de Godshuizen, die daarmee als de oprichter van deze 'Armengestichten' kan worden beschouwd. In die notulen werden de inrichting, de kosten, de [regeling van de ] verordening [beheer] vastgelegd. Dat beheer werd opgedragen aan N. [Napoleon] F.C.J.Sassen , gemeenteraadslid. Als uitgaven staat genoteerd fl.16.500 die ten laste kwamen van het Bedeelingsfonds.

Op voorstel van Sassen werd tbv de twee inrichtingen overgegaan tot de aanschaf van kribben ijzeren wiegen, linnen voor strozakken en 'cassa' voor of watertwist voor lakens.

Armengesticht
Het Armengesticht, zoals de toen gangbare naam luidde, was gevestigd in het Oude mannen en vrouwenhuis aan de Nieuwstraat, zoals de St. Jozefstraat toen nog heette. Er was ook een Armengesticht gevestigd in twee voormalige glasblazerijen in de Schilderstraat. Dit huize Agnes bood onderdak aan vrouwen, meisjes en jongens tot 7 jaar. Korte tijd later komen de namen St. Jozefgesticht en Huize Agnes in beeld.

Tot het Huize Agnes werden vrouwen toegelaten voor Hfl.12,- . Dat was het entreegeld en daarnaast moest jaarlijkse kostgeld van Hfl.7,60 plus 10 gulden aan kleding worden betaald. Daarbovenop kwam als voeding 6 ponden brood per week.

Opmerking: De glasblazerijen in de Schildersstraat waren op rekening van de Bank van Leening aangekocht en voor hun nieuwe bestemming verbouwd.
Volgens een overeenkomst van 22 december 1819 werden tot- officieel -12 juni 1855 de vrouwen /meisjes verzorgd in het tehuis van de Zusters van Liefde [Choorstraat].

Beheerschap/directie
Het beheer was geregeld door aanstelling van een directeur met een lid van het College als toezichthouder.

Het mannen en vrouwengesticht in het Geefhuis[zijde 2e Nieuwstraat] werd aanvankelijk geleid door J. Flaman. Deze Flaman liet zich assisteren door zijn echtgenote. Per 1 januari 1856 werd officieel het echtpaar Flaman tot directie van het nieuwe gesticht benoemd. Zij verzorgen in de jaren 1856 18 mannen
Per 21 februari 1856 doet de eerste jongen zijn intrede: Antonie Ruiter [*8-9-1842] . Op het eind van 1856 wonen er 17 jongens en 46 mannen in het tehuis.

Dat het er wel eens mis ging blijkt uit de vastgelegde anekdoten.

Naamsverandering Congregatie/tehuis
In de tijd van overste Maurus 1883-1896 werd de naam van de Congregatie der Broeders van Goede Werken veranderd in Broeders van Onze Lieve Vrouw van Lourdes. Dat gebeurde in 1887, het jaar waarin tegelijkertijd het moederhuis in Ronse werd overgeplaatst naar Oostacker [B].

Broeder Bernard heeft in zijn periode als overste alles 'wat des gestichts was' geëlimineerd. Bernard voerde [notulen vergadering van 2 januari 1923 onder meer de naam Jozefhuis in.

conflict over 'donatie Tilman'.
In 1893 ontstaat onenigheid over een gift van de familie Tilman van Hfl. 500 die bestemd was voor 'de arme jongens'. Dat speelde zich af ten tijde van het oversteschap van Broeder Deodatus, die om zijn beminnelijk karakter ook wel met 'Vader Deodatus'; werd aangesproken.

Hoewel aan de gif het verzoek was gekoppeld dat geld in beheer bij de overste te brengen, eiste de Regenten [der College over de Godshuizen] dat geld op en wilden alleen de rente aan de Broeders ter beschikking stellen. Na bemiddeling van de algemeen overste van de Congregatie kreeg dat College haar zin en werd jaarlijks alleen de rente van die 500 gulden overhandigd 'ten gebruike van de arme kinderen'. Het lid van het Regentencollege Jespers kreeg het beheer over deze gift.

In juli van datzelfde jaar 1893 is een reglement ingevoerd over het opstaan der mannen en jongens Er waren bij die om vier uur 's morgens in hun pyama door het huis ronddoolden. Het opstaan/wekken werd toen op 6 uur bepaald.

Ook zijn in november van dat jaar 2 portiers aangesteld die moesten toezien op het in- en uitgaand verkeer en personen. Die bepaling kwam voort uit het feit dat iedereen zo maar in -en uit kon lopen.

Fraude bij Collecten

Al vanaf 1856 bestond de gewoonte dat 8 jongens, verdeeld over de acht stadswijken [voortvloeisel van de vroegere blokken] met een collectebus rondgingen. Deze knapen liepen rond in een Napoleonsuniform. Die naam is afgeleid van Napoleon Sassen, de eerste officiële toezichthouder van het armenhuis. Dat uniform bestond uit een zwarte pilot, een donker gesloten jasje en een platte pet. De collectanten waren herkenbaar aan een streepje boven aan de mouw.

Bij het rondgaan zongen de jongens het corpslied:
We zijn jongens van Napoleon Sas, we lopen met de bus en dragen een striepke op onze jas.

Blijkbaar verliep die collectie niet altijd even eerlijk. Om misbruik te voorkomen werd bepaald dat zij begeleid zouden worden door een 'vertrouwde man'. Maar in 1893 bleek dat zowel de collectejongens als de toezichthouder fraude pleegden. Zij keerden soms met een lege bus, soms dronken terug.In 19800 deed de overste een circulaire door de stad rondgaan om het geld voortaan niet in handen te geven van de jongens maar in de bus te stoppen. Uit medelijden werd vaak het geld aan de jongens gegeven ipv in de collectebus te stoppen.
Voor dat misbruik werden flinke straffen uitgedeeld, maar er staat niet bij welke.

Een feit staat wel genoteerd: In 1905 is een man drie maal gewaarschuwd voor het stelen van geld uit de bus. De overste was zelfs stiekem gaan inspecteren vanuit een raam van een particulier huis om die diefstal vast te kunnen leggen. De man is voor zijn daad uit het huis geplaatst.

In 1906 is- na nog meer misbruiken- de zondagse collecte afgeschaft. Daarvoor in de plaats kwam een vaste collectant die op werkdagen rondging. Die inzet leverde het dubbele bedrag op....

Verhuizing
In 1907 volgt de verhuizing van de mannen en jongens van de Jozefstraat naar de Papenhulst en kregen de vrouwen de ruimten aan de St.Jozefstraat toebedeeld. [zie hieronder]

In 1913 is de kapel van het tehuis aan de Papenhulst geschilderd en werd iov broeder overste, door een Bossche kunstenaar [..] een gothische monstrans, twv H fl.1500,- , gemaakt .

Ook zijn in die periode 2 slaapzalen en een wasgelegenheid aangebouwd. Border Deodatus [overste van 1906-1913] liet een aangrenzende herberg aankopen en inrichten tot werkwinkel.

In 1923 overleed als gevolg van een hittegolf broeder-kok Damasus. In dat jaar werd de uniforme kleding vervangen door burgerkleding.

In 1926 -bij de watersnoodramp in het Land van Maas en Waal- z ijn 21 jongens en 11 'oude van dagen' opgenomen in het tehuis. Die ramp weerhield de congregatie ervan om een officiële opening te houden van het in 1925 in gebruik genomen tehuis aan het Muntelbolwerk. Hieronder leest u daar meer over.

Vertraging door onmin over nieuwbouw en faillissement aannemer

Aanleiding/noodzaak van nieuwbouw was ondermeer dat de Zusters van de Choorstraat naar uitbreiding zochten en over de locatie Rijks-Hbs voor 1 januari 1923 wensten te beschikken. Maar ook te weinig faciliteiten en de noodzaak tot uitbreiding speelden in het besluit rond nieuwbouw mee. Dat besluit viel in 1920.
De nieuwbouw werd in juni 1923 aanbesteed. Aan de firma Wed. Brokx in Oss is het werk, dat in die maand aanving, voor Hfl. 345.000,- gegund. De planning was dat het project anderhalf jaar later - eind 1924 -klaar zou zijn. Binnen een jaar was aannemer Brokx failliet. en nam eerst Kuper uit Vught [een borgsteller] en vervolgens, nadat deze zich had teruggetrokken, het College der Regenten over de Godshuizen het beheer over. De bouw werd afgemaakt olv de architect J. van der Valk [Tilburg] met Kuper als opzichter.

Een van de twistpunten van de nieuwbouw was dat de directie [Broeder-overste Abel 1919-1922] op de nieuwe locatie aan het Muntelbolwerk geen uitbreidingsmogelijkheden zag voor de vakopleidingen en er te weinig speelplaatsen waren. In het tehuis waren steeds een timmerwerkplaats en schoenreparatie aanwezig [geweest].

Eerste bewoning/gebruik al door de werkjongens en de grootste schooljongens vanaf oktober 1924 . In mei 1925 volgde een meer vollediger ingebruikname. Maar in dat half afgebouwde tehuis waren nog '....geen kasten, geen deuren, geen kapel en geen broedergedeelte'.

Geen officiële opening
De nieuwbouw kwam gereed in 1925. Maar van een officiële opening is het nooit gekomen. Factoren die dat uitstel hadden beïnvloed waren: de failliete aannemer ['bouwellende'] en de overstromingsramp van januari 1926, die het land van Maas en Waal had getroffen.

Na uitstel door volgde alsnog een officiële bezichtiging op zaterdag 23 oktober 1926.

gedenkstenen/plaquettes

Uit dat jaar 1944 dateert ook een van de gedenkstenen die in het huis aanwezig waren. Op de jubileumdag 30 januari 1944 werd een bronzen plaquette onthuld. Het bevat de namen van de opeenvolgende broeder-oversten die het tehuis van af 1869 hadden bestuurd.
Vijf jaar eerder - op 3 oktober 1938 - was door de Oud Wezenbond St.Jozef aan hun oprichter, broeder Bernardus, een plaquette aangeboden bgv het 10-jarig bestaan van de Bond. Wijlen Bernardus was van 1922-1928 overste geweest van het Jozefhuis. Deze broeder-overste had bij zijn komst in 1922 de naam van het weeshuis laten veranderen van St. Jozefgesticht in St.Jozefhuis.

Meer eigentijdse herinneringen van broeder Bosco

Broeder Bosco Arts,die op Voorbrug verpleegkundige is geweest, kwam na die periode [1945-1956] naar het St. Jozefhuis. Daar had ie een speciale opdracht . Bosco zou de jeugd van de harmonie gaan begeleiden. In die tijd 1956-1970 was hij daar, zoals zijn collega-broeders, intern.
Glorieux bestond uit een harmonie-orkest en een drumband. Arminius Hendriks leidde de drumband. Bosco heeft tot 1980 het orkest begeleid. De lokalen van Glorieux waren gelegen rechts boven de monumentale ingang aan de zijde Graafseweg, op de eerste etage.
Zijn voorgangers, vertelt ie, waren Ignatius Disco daarvoor Samuel de Vrint en daarvoor Perpetuus Dankers.

Broeder Bosco Arts, die tot 1956 verpleger was in Voorbrug in Vught en in dat jaar de benoeming kreeg als broeder/verzorger in het St.Jozefhuis in Den Bosch. Daar had ie als speciale opdracht de begeleiding van de muzikanten van het harmonie-orkest Glorieux. Dat heeft ie tot 1970 gedaan. Glorieux heeft nog tot september 1973 aan het Muntelbolwerk een oefenlokaal gehad.

Het tehuis bestond uit 8 groepen die onderverdeeld waren naar leeftijd. Aan het hoofd van elke groep stond een hoofd die geassisteerd werd door een groepsleider. Die groepen begonnen bij 4- 8 jaar, 8-10 jaar en zo verder. De oudsten waren -aanvankelijk -21 jaar. Dat is teruggebracht tot 16-18 jaar.
Een groep telde 20 jongens, soms groter, soms kleiner. Voor de groten was er een chambrette en de jongeren sliepen op zaal. Dat kamertje zo herinnert Bosco zich, had een bed, een stoel en een kledingkast.

Als de jongens eenmaal 21, later 16 of 18 jaar werden, gingen ze voor vervolgonderwijs elders studeren. Anderen kregen een baan. Of sommigen gingen terug naar hun familie of in pension. Hun afkomst? Ik geloof niet dat het rijke luiskinderen waren. Dat waren gewoon jongens uit de burgermaatschappij, vertelt Bosco.

Onder die jongens zaten hele goeie en knappe koppen bij. Ik ken voorbeelden van jongens die muziekonderwijs zijn gaan volgen in Utrecht en later docent zijn geworden. Maar mijn positie was ondergeschikt. De opdracht luidde de harmonie te leiden en daar had ik mijn handen vol aan.

Het was een harmonieorkest dat steeds opereerde in de klasse uitmuntend Er zijn door de jongens ook prijzen behaald In 1962 werd op het Wereldmuziekconcours in Kerkrade de 1e prijs in marsconcerten gewonnen. Broeder Bosco vertelt in al zijn bescheidenheid dat ie met de harmonie zich nooit aan concertwedstrijden heeft gewaagd, maar we genoten wel grote bekendheid.

Nico de Gier is een van onze muzikanten geweest die naar Amsterdam is verhuisd en daar nog voor de radio heeft gespeeld en ook in New York is geweest De Gier kreeg les van Nico Holicher of Holiger.

In 1972, bij het einde van het St.Jozefhuis, zijn de jongens over de diverse huizen verspreid. En broeder Bosco is rond 1980, toen het onderwijs door leken was overgenomen, naar een dagcentrum voor geestelijk gehandicapten gegaan.

Bosco: 'Het is jammer dat zo'n mooi gebouw moet worden afgebroken Op die hoek was het toch een beeldbepalend gebouw. Nostalgisch gezien heb ik er geen problemen mee Ik heb daar een aardige tijd meegemaakt, we deden aan toneel, muziek en gingen vaak wandelen. Er was een verkennersgroep waarvan broeder Pius als hopman aan het hoofd stond. De voetbalclub Stablitas is door Bertrandus Jansen opgericht. Van die club is de vlag nog bewaard gebleven.

========================

Bezwaren tegen sloop St.Josephhuis/den bosch, 2 februari 2005

De VVD fractie en ook de Monumentencommissie dienden bezwaren in tegen de voorgenomen sloop van het voormalige weeshuis St.Joseph van de broeders van Dongen. Dit beeldbepalend staat ook bekend als het kantoor van de Godshuizen waarin de Bloedbank was gevestigd. De Tilburgse projectontwikkelaar Remmers heeft daar plannen voor een huizen- annex appartementencomplex. De oude gevelsteen zou in de nieuwbouw een markante plaats krijgen.

Alhoewel erkend wordt dat het gebouw geen monumentenstatus heeft, is de vraag of delen van het bestaande ontwerp in de nieuwbouw kunnen worden geïntegreerd. Op zijn minst verwacht de VVD dezelfde ‘hoge kwaliteit’ als waarmee het oorspronkelijke pand werd gebouwd.

--------------------------------------------

Weeshuis weg Muntelbolwerk nieuw / den bosch, 1 december 2004.
Projectontwikkelaar en bouwbedrijf Remmers uit Tilburg heeft een invulling voor het bekende gebouw op de hoek Muntelbolwerk/Graafseweg. De voormalige kantoren van de Godshuizen en het oude weeshuis St. Joseph verdwijnen uit het straatbeeld. Remmers kocht al jaren geleden dit perceel aan. en liet de Bossche archiect Gerard Derks er een plan voor maken. Beiden bedenken nog een invulling voor de hoek Graafseweg/Muntelbolwerk. Mogelijk dat daar de historische muursteen van het St.Josephuis een plaats krijgt.

Rechts: het Muntelbolwerk voormalig kantoor van de Godshuizen dat gesloopt gaat worden.

Links de voormalige hoofdingang van het weeshuis St. Joseph met de gevelsteen uit de jaren dertig.

Remmers hoopt rond de bouwvakvakantie van 2005 met de sloop te kunnen beginnen, maar verwacht vanuit de Bossche bevolking nog allerlei commotie.
Het pand heeft noch een monumentenstatus en staat evenmin als beeldbepalend aangegeven. De gemeente gaat nagenoeg akkoord met dit plan dat te omschrijven is als eigentijdse luxe in de jaren dertigstijl. Remmers sluit met dit tamelijk eenvoudige bouwplan niet aan op de nieuwbouw in de omgeving waar ‘het niet op kon qua bouwstijl’, aldus Jos van Wel, projectontwikkelaar bij Remmers.

Details van de gevelsteen boven de hoofdingang die het leven van de weesjongens uitbeelden.

Weeshuis weg Muntelbolwerk nieuw / den bosch, 1 december 2004.
Projectontwikkelaar en bouwbedrijf Remmers uit Tilburg bouwt op de hoek Graafseweg/Muntelbolwerk een complex met circa 90 grondgebonden woningen en flats. Dat plan omvat flats in een carree die de binnentuin omsluit. Het en staat op een parkeergarage voor de eigen bewoners.

De woningen liggen aan de Aazijde en hebben een eigen toegang via de parkeerkelder. Wellicht komen er enkele ambachtelijke ruimten aansluitend aan de woningen aan de Aa-zijde.

Het complex op de hoek Graafseweg/Muntelbolwerk dataagat verdwijnen Projectontwikkelaar Remmers uit Tilburg heeft voor die locatie een nieuwbouwplan ingediend.

Architect Gerard Derks en de projectontwikkelaar beraden zich nog over allerlei details, zoals een markante invulling van de hoek op de Graafseweg waar de historische muursteen van het St.Josephuis een plaats kan krijgen.
Remmers hoopt rond de bouwvakvakantie van 2005 met de sloop te kunnen beginnen, maar verwacht vanuit de Bossche bevolking nog allerlei commotie.
Het pand heeft noch een monumentenstatus en staat evenmin als beeldbepalend aangegeven. De gemeente gaat nagenoeg akkoord met dit plan dat te omschrijven is als eigentijdse luxe in de jaren dertigstijl. Remmers sluit met dit tamelijk eenvoudige bouwplan niet aan op de nieuwbouw in de omgeving waar ‘het niet op kon qua bouwstijl’, aldus Jos van Wel, projectontwikkelaar bij Remmers.

Rellen in de Graafsewijk

Zowel op 16 december 2000 als in april 2004 braken er rellen uit in de Graafsewijk. De eerste keer vormde de dood op Pierre Bouleij die, door politiekogels om het leven kwam, de aanleiding. Doordat Bouleij een fervent FC Den Bosch supporter was, breidde de kring sympathisanten zich snel uit, temeer omdat burgemeester Rombouts zelf de link legde naar het voetbal en de voetbalwedstrijd die avond verbood. In ieder geval trokken de supporters 's middags in een optocht vanaf de Hambaken, via het stadhuis, naar de Graafsewijk, waar hun supporterscafé 't Huukske stond. Pas na drie dagen ging de storm van oproer in de Graafsewijk liggen.

Bij die rellen moest ook een deel van het kantoorpand hoek Muntelbolwerk/Graafsewijk het ontgelden.

april 2004

De tweede keer dat er rellen ontstonden was het programma Probleemwijken van SBS 6 de aanleiding. Daarin werd een echtpaar in de Plataanstraat, waarvan de man zich als pedofiel manifesteerde, in beeld gebracht. Jongelui vernielden het huisraad of gooide de boel op straat.
Door die rellen van 7 en 8 april2004 werden in totaal 91 verdachten aangehouden, van wie er 34 in verzekering werden gesteld. Vanaf die tijd stond de wijk extra bij 'het blauw' ín het vizier. Hennepkwekerijen en wietteelt werden niet meer gedoogd. Het bewuste gezin werd elders ondergebracht.
Voor meer over de rellen zie pagina Graafsewijk

=================

terug naar top